aslinda ne oldu?

“Beijing Operasi” japon kabuki tiyarosuna benziyor. Zaten Japonlar  ve Cinliler arasinda ayni Yunanlilarla Turkler arsinda CACIK, BAKLAVA, vb icin yurutulen senindir, yok benimdir kavgasi gibi bir cekisme var yillardir.Cinliler dunyanin japon santraci olarak bildigi GO nun da aslinda Japonlara Cin ana karasindan gittigini, Kabukinin kendi tiyatrolarinin kotu bir kopyasi oldugunu soyluyorlar. Kisacasi benim gordugum kadariyla japon, kore ve cin aslinda aralarinda cok siki kulturel ve akrabalik baglari olan ulkeler.Bi de hepsinin de gozleri cekik, onu farkettim(!).

Japonyanin kabukisinin, GO sunun Cin den daha unlu olmasinin sebebi de tabii ki Cin in disa acilmada bir hayli gec kalmis olmasi.

Neyse, lafi fazla uzatmadan isiklari sondurelim veee PERDE!Isiklar lutfen!

….

“aman karagozum vurma”

“sen de bostan korkulugu gibi karsimda durma!”

“durmuyom aslinda ama sen yine de vuruyon?”

“sus! Ya sev ya terket!”

…

Beijing operasi eski hikayelerin maskeler, agir makyajla yaratilan tiplemeler, bazen siir gibi diyaloglar, bazende sarkili diyaloglarla, danslarla anlatildigi ilginc geleneksel tiyatrosu Cin  kulturunun.

Devlet, bu tiyatroyu yasatmak icin elinden geleni yapiyor, hatta bir ulusal TV kanali CCTV10, sabahtan aksama bu tiyatroyu gosteriyor izleyicilerine.Ama zamana karsi ne kadar durabilirler ki?genc nesil o kadar da ilgi gostermiyor bu geleneksel tiyatroya.Onlar Mcdonalds, KFC veya Pizza Hut in onunde kuyruga girmeyi tercih ediyorlar.Amerikan lunpenlerine ozenip hip hop yapmayi, firca gibi saclarini sariya boyatip “cool” olmayi daha cok seviyorlar.Maonun kultur devrimi(!)  topluma inememis demekki?

Zamanla tunm dunyanin ortak bir culture dogru gittigini gormekteyim ve bu hic iyi olmayacak Dunyanin diger kucuk ulkeleri icin.

Bu resimleri bir ara sokakta kurulan  sahnede temsil edilirken cektim.Sahne, sahne arkasi, perde, hepsi sokakti anlayacaginiz!

Bi sonraki yazi da Budist Tapinagi!Nasil dua edilir?abdestsiz Nirvana ya ulasilirmi?Zekariya Beyaz budist in onde gideni mi yoksa?Ismail Turut ten temiz ve saf bir “lama” yapilmasi kac bin yuz yil surer?Ismail Turut u ciplak dusunmek orucu bozarmi? tum bu sorularin cevabini bulacaginizi saniyorsunuz degil mi?Haaa- hayt!

                   Noodle, Eriste ve Spagettinin Savasi

                       
                        Resimde zengin Cin mutfagindanbir kesit.Goruldugu gibi ellerine ne gecerse sise takmislar, marul, salatalik, yesilfasulye, karnibahar etc. Boyle olunca da, eli mahkum, mutfak zengin oluyor.

Marco Polo binlerce km yol yaptiktan sonra yillar sonra Italya ya heybesinde uc onemli “sey” le donmustu:Patlayan siyah toz(barut), papyrus veeee Nuh un Ankara Makarnasi!...bi paket hem de!

Size bu gun Makarnanin atasi sayilan Noodle in nasil yapildigini gosterecegim(anlatacagim).

Noodle genel olarak Kuzey dogu ve Uygur Ozerk Bolgesinde(Turkiye de bu bolge Dogu Turkistan diye biliniyor ki Cinliler bu tanimi sevmiyorlar.Aynen Kuzey Irak-Kurdistan tanimlamasi gibi).Cin de yanlis bilmiyorsam, 7 ozerk bolge var burasi gibi.Bu bolgeler egitim, dogum, yazi dili gibi cesitli haklar tanimis merkezi Cin hukumeti.Mesela azinliklar icin tek cocuk sinirlamasi yok.Dini vecibelerini de serbestce yerine getiriyorlar.

 Resimdeki kocero da zamaninda atalari gibi bir at tedarik edemeyip Anadoluya dogru yola koyulamayip, buralarda kalan Urumcili muslumanlardan.Urumcilileri bize benzeyen tiplerinden ve kafalarindaki takkelerinden Cinlilerden hemen ayird edebilirsiniz.

Cin de bunun haricinde pek cok etnik azinlik var ve bu azinliklarin da konustugu yerel diller mevcut.Ama genel olarak Cin dedigimiz ulke, Cin halki, onlarin Han dedigi bir irktir ve bizim Cince dedigimiz Mandarin lehcesi de , onlarin Han Yu dedigi Han irki dilidir ve resmi dildir.(yav simdi aklima geldi bunu yazarken, Turkcedeki HANEDAN kelimesinin kokeni bu olabilir mi acaba?Yoksa Farsi-Arab kokenli mi bu kelime?Haneden sanki Han dan gelme anblamini tasiyor, o yuzden sey ettim birden, bilen varsa yazsin)

Biz makarnamiza donelim ve bu isleri dunyaya kazik cakacagini sananlara birakalim.

gunun mesaji"milliyetciligin azi da cogu da zararlidir"

Noodle kuzey doguda bildigimiz cubuk makarnasi seklinde yapilirken, bati da Urumci Sincan bolgesinde slice-dilim seklinde hazirlanir.

Burda hemen bi parantez acayim.Urumci bolgesinde dilimlenerek yapilan noodle, aslinda Anadolu da Eriste diye bildigimiz ev makarnasinin oz be oz atasidir.Dogudan Anadoluya Turkler goc ettiklerinde yanlarinda getirdikleri pastirma, sucuk, manti gibi belli basil yiyeceklerden biri de bu Noodle  iste..Ama anadoluda ismi nasil Eristeye donusmus onu ben bilmem, merkez bilir, ayrica bu konuda elimize bir bilgi ulasmadi henuz…Kisacasi Marco Polo nun bi paket makarna icin onca yolu gitmesine gerek yokmus, zaten makarna onun ayagina gelmis ama haberi olmamis denyonun…Noodle in bizdeki makarnadan farkli olarak pisme suresi cok kisa.Yani sicak suda 3 dakika da hazir oluyor.Sanirim iceriginde az yumurta kullanilmaindan olabilir bu.

   Hamur, defalarca boyle sundurulup uzerine katlaniyor ve en sonunda tel tel aciliyor...

Neden bahsediyordum ben yav?Dagildi yine?!Lanet!

Noodle in hazir olarak tuketilen, icerdigi baharat, et, sebzelere gore yuzlerce cesidi var.Kore lielrinki farkli, Japonlarin ki farkli tat ve baharatlar iceriyor.Kore usulu noodle yediginizde acisindan dotunuzun tavana vurmasi olasidir, Japonlar da bizim karadenizliler gibi her seye balik katma aliskanliklarindan balik veya deniz mahsulleri icerir.

Ulan bu konu yine dagildi anasini satayim?ince uzun noodle gibi uzadikca uzuyor meret ?

Efenim benim anlatmaya calistigim lokantalarda taze hazirlanip yenen turu…yoksa herbirini anlatmaya calissam Karadenizin hamsili yemeklerine doner bu is.

Resimde goruldugu gibi hazirlanan hamur her seferinde sundurulup katlanir, bu islem defalarca tekrar edildikten sonra sicak suya artildiginda o katlar tel tel acilir.Kisa bir sure kaynatildiktan sonra uzerine yesillikleri soslari vs eklenir.Sicak servis edilir.Yemegein bitimine muteakip, muhtemelen iki saat sonra circir olunup en yakin tuvalete gidilir ve duvara Cin seddinin resmi itina ile cizilir.

Iki cumlede yemegi tarif edene kadar elli tane luzumsuz, bos laf etmisim iyi mi?affola!

 Eski bir Cin atasozu ile yaziya dugum atalim:"Nerde varsa bir bodur, Allahin belasi odur!"

Bi sonraki yazi:beijing operasi nadir?ne anlatir?Kastamonu –Corum da ki avrat kiyafetli kazmalarin oynadigi koceklerin bu opera ile ilgisi ne?assss sonra….veya cok sonra. Keyfime bagli

Eski dukkanlarin, eski bakimsiz evlerin, bol bol seyyar saticilarin, dilencilerin, fahiselerin, evsizlerin  bulundugu sehrin bu eski kisminda ilk geldigim zamanlar korktugumdan uzak durmustum, sonralari alisinca buralari daha ilginc gelmeye basladi, cunki hic ummadigin daracik bir ara sokaga daldiginizda kapisinda yari ciplak oturmus musteri bekleyen fahiselerle de karsilasabilirsiniz veya hemen karsisinda eski binalarin arasina sIkIsmIs  kalmis misyonerlerden kalmis eski bir kilise veya bir kucuk budist tapinagi da bulabilirsiniz. “Gunah evinin”in ve arinma evinin karsilikli olmasi da hayatin gercegi…

                        
     Resimde gorulen yer Masaj salonu ismi altinda "hizmet veriyor"..Calisan kizlar genc ve genelde Cin in icerde kalan yoksul eyaletlerinden geliyorlar.Bunun dogrulugunu, yanlisligini tartisacak durumda degil bu insanlar ve yasamak icin ne gerekiyorsa onu yapiyorlar.Bu kadar basit.

   Bazen de bu eski bakimsiz evlerin arasinda yipranmis, bakimsiz ama gorkeminden bir sey kaybetmemis eski malikaneler gorursunuz ki anlarsiniz bu evler komunizm oncesi doneminden kalmistir.(bi ara bu evlerden de bahsederim unutmazsam..)

    Daracik sokaga acilan eski ve bakimsiz evlerin kapilari acik...Boyle birine yaklasip iceri uzatiyorum kafami..resim cekmek icin izin almak istiyorum.Iki yasli insan nem, agir baharat, idrar kokan bu karanlik ve izbe "evde" oturmus sessizce sigara iciyorlardi.Ne dedigimi anlamiyor, Ben de bu arada resmi cekip cikiyorum zaten...

Bazen de minicik cocuklar gorurusunuz bu batakhanenin ortasinda okullarina giden…cunki o malum isi yapan kadinlarin cogu ayni zamanda annnedir de…onlarin okullari da tabii ki luks semtlerde olacak degil ya…Yasadiklari dunyaya yakin bir yerde devletin yaptirdigi rutubet ve idrar kokulu okullara yolluyorlar bebelerini…

  Boyle yerlerde gezinirken gordugum ilginc seylerden biriydi, yere yapistirilmis bir resmin uzerinde el ve ayak resimleri..el ve ayaklarin bazi kisimlari uzerinde de yazilar ve numaralar var..resmin hemen yaninda da bir tabure ve bir adam ve ya kadin..baska bir sey yok!

                Resimde gorulen benim ayagim..Boylece kendimi parca parca gostercem sizlere:P

Siz olsaydiniz bu manzara-bu resim karsisinda ne dusunursunuz?Akliniza ne gelir?

Ben kulunuz, dogunun mistiszmine asigim ya, illa sihirli bir sey aradigimdan bunun gelecegi soyleyen bir falci oldugunu dusundum…Musterilerini alip daracik sokaklardan gecirdikten sonra eski kohne bir odaya sokup sihirli kuresini cikartiyordur ve gelecegini ortaya dokuyordur.

Ama oole degilmis anasini satayim!

Resmi gosterdigim ofisteki cinlilere ve  sordum “bu resim nadir lan dedim,serefsiz?”(serefsiz lafina kizmiyorlar, test ettim, hatta baska agir seyler de soyluyom, hiic kizmiyorlar,sanirim turkce anlamadiklarindan olabilur bu!neyse)

Acikladi:

Resim bu bolgede cok gorulen bir tur cilt hastaligina ait kocakari ilaci ve tedavi yonteminin reklami imis.Parasi olan hastahaneye gidip tedavi olurken parasi olmayan da bunlara geliyor bazen cerrahi mudahale bile yapiyorlarmis tabii ki yasadisi.Ama fakir olunca insanlar bu tur riskleri goze aliyorlar.

Hastalik nasil bir sey?

Ayak ve bacaklarinda o lekeleri ilk gordugumde, bunun sivrisinek, allerji vs lekesi oldugunu dusunmustum.Oysa degilmis!Genelde ayaklara yakin yerlerde cikan kocaman kahverengi lekeler.Bazen kasintili yaraya da donusuyor.Kalici iz birakiyor.

Kendimce sebebini de buldum:Cinliler yerlere cok tukuruyorlar ve cevre temizligini pek onemsemiyorlar.(Turklerle ayni kokenden gelmis olduklari belli).Havanin sicakligindan da genellikle sipidik terliklere, sandaletlerle geziyorlar.Yagmur ve camurda dab u pis sulardan kacinmiyorlar.Haliyle ciltleri mikrop kapiyor ve bu hastalik cikiyor.Yoksul insan hastaligi bu yani.

gelecek yazi"Marco Polo nun gorup te batiya tanittigi makarna nasil yapilir?"Spagettinin kokenlerine inecez, anasinisatayim!

Hafta sonlari gezimi bu kez size ilginc gelebilecek olaylara ayirdim ve bir takim fotograflar cektim, fotograflari ofisteki elemanlara gosterip olaylarin perde arkasini da cozdum akabinde.Ama bu aralar, zaman en kiymetli hazine. ya da sairin dedigi gibi:o en buyuk fahise! Yazmaga vaktim olmadi

Ilk olarak, bizdeki mantinin atasi sayilan JIAOZI ile icli koftenin bi benzeri olan veya benim hormonlu manti dedigim oldukca iri olan BAOZI hakkinda biraz bilgi verecegim.

Oncelikle Cin halki sosyolojik olarak( nufusun, doguda kuzeyden guneye uzanan pasifik kiyilari boyunca yogunlasmasindan olsa gerek) Guney ve Kuzey olarak anilir, nufusun nispeten az oldugu bati veya dogu kisimlari pek goz onune alinmaz.

O yuzden konusurken sik sik guneyin insanlarina guvenilmez, kuzeyin kizlari guzel olur, kuzeyde hamur isi yenir, guneyliler ise pirinc yerler, kuzeyliler cok cabuk sinirlenirler, guneyliler ise daha mulayim olur, kuzeyliler havada uc takla atip suratiniza tepik atabilirler vs vs uzayip gider(sonuncusunu ben g.tumden uydurdum, inanmayin, cinlilerin cogu karate neyim bilmiyorlar,)

Baozi ile ozellikle jiaozi, genel olarak kuzey yemegi olmasina ragmen tum Cinde en sevilen geleneksel yemek. Bizim icin ilginc olan ise bu yemeklerin bizim mantimiz ile sasirtici benzerligi…jiaozi(kucuk olan, yani resimde kadinin yaptigi) bizim mantinin az iricesi oluyor ve ic olarak da genellikle sebze vs kullaniliyor ama bizdeki gibi kiyma da konuluyor…genelllikle domuz etinden yapilmis kiyma tabii..baozi ise bizim icli kofte iriliginde ve icine daha cok et konuluyor..sonra kaynar suda haslandiktan sonra yeniliyor ve tabii beraberinde cesitli soslar, ozellikle soya soslari ile..Yogurt kullanmiyorlar tabii ki cunki sut ve sut urunleri ile pek aralari yok…Kalsiyum ihtiyaclarini ise tofu denilen ve bol cesitleri olan bir yiyecekten karsiliyorlar veya diger besinlerden…Ozellikle jiaozi marketlerde hazir ve dondurulmus olarak da bol miktarda ve cesitte satiliyor.

Fotografi cektigim lokanta, ara sokaklarda olan ucuz yemekler veren pekcok lokantadan biri..bir kac yuan karsiligi buralarda karninizi doyurabilirsiniz

Ama ..yani ortami goruyorsunuz , ne diyim ben?Eve varmadan kuvvetli bir bagirsak problemi yasayacaginiz kesin, donu battal edersiniz!

Fotografi cekerken kadindan rica ediyorum bana donup objektife bakmasi icin..o da cinceme guluyor tabii..Kadincagiz mantilarla bogusurken arkada kocasi oldugunu tahmin ettigim bir adamcagiz  da onunde bos bira siseleri ile uyukluyordu.Sanki Toulouse-Lautrec’in tablolarindan firlamis gibiydi..daha sonra keske onun da fotografini cekeyim dedim ama gec kalmistim..bu arada adamin ayaklarina dikkatle bakin, ozellikle lekelere.. cunkii bir sonraki yazim onunla ilgili..ilginc gelecek bi sey gordum onu aciklayacagim…

pekkk bi yakinda..umarim

Çin de Bir Köy ve Budist Tapinagi

1 mayis isci bayrami sebeiyle bir haftalik tatil vardi Cin de..

Bizim memlekette 1 mayis torenleri guvenlikci abilerimizn sirtimizda bateri calistigi,akabinde  totisimizde postallariyla perkusyon calistigi bir neslin cocuklariyiz ki uluslararasi acanslardan Turkiye ilgili haberlerden  gordugum kadari ile o gelenek hiiic bozulmamis.

Yasasin Turk polisi, yasasin gelenegimiz, gorenegimiz ve de  kotegimiz…

Bizler, zihnimizde 1 mayisi, cocuklugumuz, universite yillarimiz (ve de haaalen gunumuzde) yasanan olum olaylari ile  kurgularken gomonist Cin de bu gunu bir gun olarak yeterli gormeyen hukumet “size kurban olsun laaan !!”deyu bir haftalik taile cikarmis bu gunu calisanlar icin…Oyle olunca biz de bir yerlere kacma ihtiyaci duyduk, aksam da yorgun argin donunce BBC ve CNN de istanbulda polis kardeslerimizin gunlerini kutlamak isteyen insanlarin  sirtlarina eklestirdigi Turkiye haberlerini izledik sila ozlemimizi giderdik, sirtimiz tatli tatli kasindi..

Bir alman, iki fransiz bi de turk(evet, aynen fikradaki gibi) bir araya geldik ve kiralik arabalarla daha onceden belirlenen gole dogru yola ciktik…

                                             Gittigimiz yer boyle bir yerdi iste..guseldi!

Hava cok guzeldi ve sik sik durup fotograf cektik..Ve bizde Cinli hemserilerimize  ayak uydurup poz verirken 70 li yillardaki Turkan Soray-Kadir Inanir  pozlari verdik ve dahi zafer isareti yaptik..(Ben bu cinlilerin poz verirken kucuklu buyuklu neden hep “victory” isareti yaptiklarini henuz cozebilmis degilim.)

Gittigimiz yer anadoluda herhangi bir koyden cok az farkli bir koydu…Hatta duvarlardaki, tabelalardaki  yazilari ve cekik gozlu insanlari gostermesek nerdeyse anadolu nun herhangi bir koyundeymisiz sanki..

                              Gordugunuz gibi bizim koylere cok benziyor,..bi tek koy meydaninda    cinar agaci ve koy camiisi eksik...

  Mangal yaptik, hava cok guzeldi biraz yuruyelim dedik tarlalarin bahcelerin arasindan..

   Ha, koyun camisini bulamadik ama budist tapinagini bulduk...yoksul koyun en bakimli binasi da denebilir...Cin de onceki yazilarimda da belirttigim gibi ticarete donusturulmedigi surece din, ibadet uzerinde herhangi bir kistlama yok..Yani bildigimiz anlamda LAIKler..bizdeki laikligin ise tanimini ben bir turlu yapamiyorum, neyse o sinir bozucu konulari birakalim.Cunki eski bir cin atasozu soyle der:

 Havlayan her kopege tas atarsan, asla varmak istedigin yere varamazsin!

Mum ve tutsulerin bir kismi halen yaniyordu, kapisi acikti ve bizde cekine cekine iceri girdik.Nedense bu tur kutsal yerler beni hep urkutmustur, sebebi mekanin kutsalligindan ziyade ordaki insanlarin abartili taskinliklarindandir, ama neyseki Cinliler uysal ve barisci insanlar...Onlarin inanclari da "ozde" hosgorulu, "sozde" degil...

anladin sen onu!

   Duvar da uzunnca bir hikayeyi resmetmisler..resimleri inceledim ve bu resimleri yapmanin bile uzun bir zaman almis oldugu fikriyle merak ettim"kim?hangi sanatkar bu fakir insanlardan para talep etmeden bu resimleri cizttirmis bu duvara?belki de bir tas pirinc karsiligi? evet olabilir..Resimlerin anlattigi hikayeden cok resimleri cizenin hikayesi meraklandirdi beni....

Biraz da ayiptir soolemesi azimiz bozmamaya(!) gayret ederek gordugumuz bir tuvaletten bahsedelim:

Ihtiyac gidermek icin girdigimiz tuvalet, cin de pek cok benzerini gordugumuz (luks yerler, oteller ve havaalanlari haric) cinsten bir seydi.Yerden bir metre yuksekliginde duvarla bolunmus ve onlerinde kapi yok!

Gel de agzini bozma simdi?

Oyle olunca hemen yanibasinizda oturan bir cinli ile,burun buruna, karsilikli ihtiyac gidermek zorunda kaliyorsunuz…(ayrica pisuvarlar arasina da perdelemek icin herhangi bir malzeme koymuyorlar ki bir arkadas, bu durumu saklayacak bir seylerinin olmamasina baglamisti.)..yani basinizda burunu buruna ve duruma gore yuzunun ifadesi degisen bir yabanci ile kelimenin tam anlami ile umumi olan bu tuvalette ihtiyac gidermek, bosluklarda memleket meselerini konusmak:”ne dusunuyon Lee Cheng abey?”  gibi luzumsuz sorularla rahatsizlik vermek bana ters geldigi icin hemen disari kactim..

Burda umumi tuvaletlerin ekserisi  okullarin, yurtlarin vs, tuvaletleri boyle imis..hatta univeritede(ki Cin de hatiri sayili onemli universitelerden, bi suru yabanci dil egitimi goruyor) dil egitimi goren bir arkadas anlatti..ordaki tuvalette aynen boyle kapisiz ve alcak duvarlarla bolunmus ve garip olan asagida yalak benzeri bir yere ihtiyac gideriyorlarmis..sonra belli araliklarla fossshhh diye enn basta bulunan buyukce bir resrvuardan  tazyikli su geliyormus tum “mahsulu” toplayip goturuyormus..siz de oturdugunuz yerden asagiya egilip bu dehsetengiz manzarayi seyrediyormussunuz….

Tabii bu anlattigim tuvaletler vasat yerlerdeki tuvaletler..yeni ve modern binalarda alistigimiz tuvaletlerden var.

Agzimi bozmadim bu sefer sanirsam, yasasin ben!

Cin deyince pirinc tarlalarindan bahsetmeden olmaz.Iste son olarak bir pirinc tarlasi manzarasi....kalin salicakla ulan